26/03/2012 by marioregueira

Piazza Tabucchi

Gustábame del o viaxeiro, a persoa que vivindo no eixo marabilloso de Pisa e Siena non se conforma co que o seu recanto de mundo agasalla aos ollos e é capaz de desaparecer nalgún dos novos traxectos. Gustábame o perfil do namorado da poesía, o internacionalismo da palabra que rexeitaba calquera estranxeiría. O mesmo amor polos pobos que deu cabo del en Lisboa, unha das cidades que máis doado resulta amar, non demasiado lonxe da estatua do seu admirado Pessoa e coas pintadas das paredes a lembrar as historias da resistencia que tan ben iluminou. Gustábame a forma de recoñecer que a vileza do salazarismo, como a de calquera fascismo europeo non era cuestión só dos portugueses, da mesma forma que a responsabilidade de combatelo tamén non o era. Gustábame o xeito e o ambiente no que aparecían as cidades na súa escrita, case palpábeis para min algunha tarde nas prazas de Coruña onde acabei algún dos seus libros disposto a recoñecer anxos negros entre as pombas grises. Gustábame a pequena maxia, nunca demasiado evidente, que impregnaba algúns dos seus libros.

Creo que me gustaba porque pertenceu ás miñas lecturas nun momento no que aínda tiña unha certa inocencia non lixada por tantas teorías literarias e tantos anos de práctica da escrita pública. Lino cunha mirada máis lúdica, máis limpa que moitas outras cousas que lin despois. Recibo a nova da súa morte como quen recibe a dun familiar afastado que debeu visitar máis a miúdo. Hai moito tempo que non lía un libro del, e nunca pensaría no seu nome nas entrevistas de rigor, aquelas que che preguntan polos teus principais referentes. E porén volve todo como nun torrente, e vou repasando un título tras outro, descubrindo con sorpresa que son moitos máis dos que cría e que todos eles deixaron algunha pegada. algún detalle anecdótico, algunha escena gravada a ferro na miña memoria.

Aínda que se cadra, por riba do canon evidente que onte recitaron os xornais, o que máis me acorda é Piazza d’Italia, a súa primeira novela. É unha das obras que non está traducida ao galego, aínda que creo que sería unha das mellor recibidas no noso contexto literario, tan empeñado sempre na cuestión das loitas políticas e da propia identidade. A longa historia dunha familia e os seus enfrontamentos co poder a través das xeracións, dende as loitas que farán xurdir o propio Estado italiano até aquelas que se libran contras as propias forzas deste. De como mudan os uniformes dos opresores, pero nunca os oprimidos nin o vermello das súas bandeiras. Unha historia dos que sempre perdemos contra o pulso da historia, aínda que gañemos breves parcelas de dignidade no seu percorrido. Un libro que hoxe, pouco antes de que nalgún lugar do mundo alguén bautice unha praza co nome de Tabucchi, é a miña proposta para lembralo, e aínda para descubrilo.

#Cotidiano#Lectura#Literatura
Comentarios desactivados en Piazza Tabucchi

16/03/2012 by marioregueira

Príncipes do proletariado

Segundo unha parte da sociedade do lugar no que medrei na miña familia eramos uns privilexiados, erámolo a pesar de vivir nos arrabaldes da cidade ou de ter que esforzarnos economicamente para conseguir o básico. Porén os soldos da miña casa dependían do estaleiro e iso facía que unha parte do tecido social de Ferrolterra nos mirase cunha mestura nunca definida entre a envexa e o desprezo. Desprezo por seren obreiros, vidos moitas veces das aldeas da contorna ou aínda de máis lonxe, bravos e maiormente galegofalantes. Envexa porque tiñan unha praza fixa e determinados servizos pactados coa empresa. A tensión, particularmente no centro da cidade (hoxe en decadencia, en tempos couto dos militares e dos señoritos) aínda se pode palpar para quen saiba ler os indicios. Ferrol era un pequeno Belfast sen muros e con murais menos traballados. Dun lado a clase alta, do outro, o que eu acabei chamando ironicamente na adolescencia, os príncipes do proletariado. Adoitaba repetir iso entre dentes cada vez que sentía ao meu pai marchar de madrugada cara á porta do estaleiro, e creo que tamén o repetín as veces que fun velo ao hospital despois dalgún accidente ou no enterro doutros compañeiros que non tiveron tanta “sorte”. Aínda hoxe debera repetilo cando sei dos enfermos de cancros estraños e dos que morren subitamente sen que ninguén queira investigar demasiado. Tamén cando cada cinco, catro, tres ou dous anos vou até aló para participar nas manifestacións que loitan polo convenio ou piden carga de traballo. Que loitan, en definitiva contra a extinción dunha forma de vida que converteu a comarca no que hoxe é.

“Tedes unha cidade estraña”, dicíame un amigo un día que veu visitarme, “ao entrar hai a estatua duns tipos que mataron e un pouco máis adiante a estatua do tipo que os mandou matar”. É doado ceder ás resonancias épicas: a xente sendo ametrallada pola policía franquista mentres os buques de guerra apuntan á ponte que une Ferrol e Fene, os neumáticos ardendo ás entradas da cidade, persoas coa cara tapada que se enfrontan con tirabalas caseiros ao fogo real, ou que manteñen a raia a media ducia de antidisturbios brandindo un ferro. Os príncipes defenderon sempre os seus “privilexios” a capa e espada, e os seus buzos, tan azuis como nunca foi o seu sangue, saen en masa ciclicamente pola cidade, deixando claro quen marca o seu ritmo vital. Onte, anunciando que a paciencia está a rematar, entraron en Compostela e chegaron até as portas de San Caetano, mentres o peor presidente da historia do país, coa valentía política que o caracteriza, puña terra por medio para non ter que recibilos.

No medio da peor crise da historia, a comarca que nunca saíu da crise anterior enfróntase á que pode ser a súa última batalla. E non só pon en xogo a supervivencia dos estaleiros, toda ela estará condenada co seu declive. Na sociedade dividida de Ferrolterra, os traballadores conseguiron, non por acaso, crear o seu propio espazo e dirixir o seu propio destino. Non o fixeron univocamente, nin responderon sempre á mesma bandeira, pero non doutra forma cabe interpretar a creación en Fene do máis mítico reduto da esquerda nacionalista, esa aldea gala que estamos condenados a mirar dende a saudade. Mentres, no outro lado da ponte, os gobernos de esquerdas vanse alternando até conseguir retirar a estatua do asasino fascista, nunha vitoria da sociedade civil impensábel só vinte anos atrás. O mellor que puido dar Ferrolterra á historia e ao país saíu dos barrios obreiros, algo que nunca esquecemos os que nos criamos nese berce de sangue e metal, sabedores de que temos que estar á altura das persoas que deixaron (e deixan) a pel para construír o futuro da comarca. E sabendo que, como nunha saga épica, procedemos da estirpe lendaria dos príncipes do proletariado.

Hoxe estamos practicamente sós na loita. A mediados da década pasada xa se anunciaba que probabelmente na seguinte mobilización os estaleiros de Ferrolterra librarían a última batalla en solitario. Mentres os economistas falan da puxanza de China e do Pacífico, e de como a nosa contorna atlántica pasa a ser un escenario secundario, mentres se traman guerras no Medio Oriente e os bancos nos desangran na estafa máis escandalosa dos últimos cen anos, hai unha comarca que se nega a caer baixo o peso abafante dos tempos. Hoxe, cando nos repiten a todas horas que o proletariado clásico xa non existe nos nosos tempos, hordas de traballadores de Ferrolterra irrompen nas nosas cidades como un elemento doutro tempo, con “privilexios” a defender que nos falan do realmente doído da nosa situación, con esixencias como as que deberamos ter para nós mesmos e aspiracións que non nos atrevemos a formular en voz alta. Como seres mitolóxicos dos tempos da guerra fría, como unicornios, ou como príncipes de reinos que se negan ser esquecidos ou entregados sen loita. E de certo algo hai na súa teimosía que deberamos imitar.

Fotos (excepto a primeira) tiradas da páxina da CIG

#Activismo e resistencia#Cotidiano#Galiza
2 comentarios

10/03/2012 by marioregueira

Os nosos anos de chumbo

A expresión xurdiu por si mesma no contexto das manifestacións do 8 de marzo. Pretendía referirme ao momento de retroceso social e aos duros anos de loita que nos quedan por diante, aínda que non tardei en decatarme do inapropiada e optimista que resultaba. Os anos de chumbo, particularmente os italianos, non toman o seu nome do peso do metal nin do abafante do ambiente, aínda que a expresión poida acaer ben con esas calidades. Toman o seu nome das balas, e definen un período caracterizado por unha enorme conflitividade social, con escuros crimes motivados por unha intencionalidade política escura, cando non entregada a un xogo de máscaras que aínda hoxe ofrece máis interrogantes que respostas. E se en algo non se parecen estes anos a aqueles é na falta dese tumulto, na tranquilidade abafante na que nos sumen.

A calma, que mesmo guiou os movementos populares de protesta do último ano, ten a súa innegábel cara positiva. Quero crer que ninguén bota de menos unha sección de sucesos entremesturada de crimes políticos, e que hai capítulos fechados da historia da resistencia dos pobos que non sería prudente reabrir, entre outras cousas polas veces na que foron instrumentalizados contra as propias clases populares. Os atentados dos anos de chumbo italianos, tramados pola extrema dereita para culpar aos comunistas e reducir a súa puxanza social, son un bo exemplo diso. A man da represión do noso propio contexto, arrasando iniciativas culturais, sociais e políticas baixo a escusa do combate contra o terrorismo, son outro indicio. Porén, se o éxito dun movemento político se mide polas reaccións dos seus rivais, non deixa de ser preocupante que esa calma non veña só dun dos lados, senón tamén do propio Estado, que até o de agora non viu ameazadas as súas posicións dunha forma que sexa coherente co momento histórico que vivimos.

O pacto da mal chamada Transición (os nosos anos de chumbo), presentado como unha vitoria do consenso e o diálogo, representaba, en realidade, un pacto de mínimos para unha grande parte da esquerda. Tan de mínimos que moitas faccións decidiron non aceptalo e continuar a combatelo coa mesma teimosía coa que combateran anos antes á ditadura. A idea da outra parte pasaba, forzosamente, por un reformismo máis ou menos simulado. Os cambios deberan ser progresivos, e o paso das lexislaturas mudaría sen dúbida ese punto intermedio do réxime político, decantándoo cara as políticas sociais e definindo o papel dos territorios até as últimas posibilidades do marco autonómico. Andando o tempo, quen sabe se até a cuestión republicana podería ser resucitada polo pobo soberano.

A día de hoxe, atopamos un panorama que desvela a profunda inxenuidade desa postura. Nos últimos anos o réxime xurídico do Estado fixo retroceder os dereitos civís e políticos da poboación a mínimos nunca vistos, nos últimos meses, ademais, a lexislación que marca as relacións laborais e a que atinxe á cuestión de xénero vive un retroceso que supera en ocasións a súa situación baixo a ditadura. Somos a xeración que máis dereitos está perdendo, a que ten un futuro máis incerto e a que máis tranquilamente está respondendo, a máis desartellada e a que menos claras ten as ameazas que se lle veñen enriba e as opcións para combatelas. Non é que botemos en falta os tiroteos nas rúas das nosas cidades, pero si nos preguntamos pola débil resposta cidadá, polas folgas que son xerais pero non indefinidas, pola xente que adormece a súa rabia en lugar de intentar sabotar o curso calmo da vida nas cidades, ou que se arrastra ás mobilizacións cos brazos baixados e a derrota anticipada nos ollos.

Non, non veñen anos de chumbo, andando o tempo e con perspectiva histórica, chamarémolos seguramente os anos das ras.

 

#Activismo e resistencia#Cotidiano
Comentarios desactivados en Os nosos anos de chumbo