18/07/2011 by marioregueira

Doentes

Se algunha vez (nunca o fixeron) me preguntasen pola obra galega que destacaría no pasado século non podería, a pesar dalgunhas sólidas candidaturas, mencionar novelas nin poesía. Tería que falar dun deses libros que ninguén le, e que pouca xente terá na súa biblioteca porque mesmo son difíciles de atopar, a pesar de que moitas veces están publicados por institucións e organismos públicos, ou precisamente por iso. Falaría dun libro deses que se len como unha semente doutra cousa, un proxecto por vir, unha representación, un filme que está por rodar. E ao falar del atravesarían pola miña mente sombras que vin desfilar hai uns anos nas rúas de Compostela cando ese libro, rompendo unha vella tradición que impón aos libros ficar nos andeis das librarías, saíu a pasear pola súa cidade, tomou vida sobre as súas pedras e arrastrou tras de si unha longa marcha de fieis.

E non escollería Doentes por calquera cousa, senón porque creo que para seleccionar un único libro de entre todo un século hai que esixirlle algo máis que estar ben escrito, hai que pedirlle que o represente e que o seu relato funcione tamén como un símbolo, como un xeito de entender o transcorrer vital da comunidade que o xerou. Doentes é unha fuxida, un intento de espertar dun pesadelo que comezou tal día coma hoxe de hai 75 anos e que se ramificou até a náusea pola vida do país, aínda máis aló do final do século XX. Dous vellos derrotados que buscan unha pistola no medio da noite compostelá, enfrontándose aos fascistas, pero tamén á desconfianza, a desunión e os intereses estratéxicos da resistencia antifranquista. Coa inxenuidade que só recuperan aqueles que xa non teñen nada que perder, “nunha Compostela posuída pola loucura e pola brétema”, Don Valeriano e Cañete soñan con asasinar o ditador, vingar os mortos das noites de pedra e devolver a alegría do perdido e do arrebatado. E por suposto, a historia, como a historia do país neses 75 anos que cumpren hoxe o seu triste aniversario, é a historia dunha derrota anunciada. Unha historia na que porén non sobran actos de dignidade e momentos de liberdade ilusoria cos que poder seguir adiante.

Porén, hai algo máis que o contido á hora de destacar unha obra. A forma na que esta, ou o seu autor, foron recibidos pola sociedade e os factores políticos que a rodearon tamén resulta reveladora á hora de enxuizala. E nese sentido, tristemente, as vicisitudes que a obra de Roberto Vidal Bolaño tivo que afrontar deixan ben ás claras a importancia que os gobernos e unha parte da sociedade deste país lle deron á cultura galega e particularmente ao teatro. Roberto Vidal Bolaño representa un dos xenios da literatura galega, en calquera outro país sería un autor recoñecido e cunha ampla popularidade. Se nacese preto dun Broadway ou dun Hollywood, probabelmente sería unha estrela internacional e millóns de persoas coñecerían o seu traballo. Resulta moi triste pensar que, até que un Día das Letras o remedie, seguirá a ser aínda un autor pouco coñecido entre a propia sociedade galega, e que unha obra da magnitude simbólica de Doentes siga mal editada, pouco publicitada e mal coñecida polo público. Isto é así até o punto que unha adaptación fílmica desa grande historia do século XX galego siga escorregando esquiva por contados cines do país, sen que ninguén máis que os rusos lle recoñeza os méritos.

#Cinema#Galiza#Literatura#Teatro

14/07/2011 by marioregueira

A liberdade ilusoria

Durante a rodaxe nas aforas de Madrid do filme de David Lean Doutor Zhivago en 1964, unha multitude de figurantes españois tivo que cantar a “Internacional” nunha escena na que aparecía unha manifestación masiva. O equipo de rodaxe ficou abraiado ao descubrir que todos coñecían a canción e que a cantaban con tanto entusiasmo que a policía franquista interveu pensando que se atopaba ante unha manifestación política real. Aínda máis, cando xa anoitecera (a escena tiña que desenvolverse na escuridade), a xente que vivía nas casas dos arredores escoitou os ecos da canción, comezou a abrir botellas e a bailar na rúa, supoñendo erroneamente que Franco morrera e os socialistas viñan de tomar o poder.

Este libro está adicado a eses momentos máxicos de liberdade ilusoria (que, de algún xeito, non eran só ilusorios) e ás esperanzas frustradas polo retorno á realidade “normal”.

Slavoj Žižek no prólogo a Organs without Bodies: On Deleuze and Consequences (Órganos sen corpo: Sobre Deleuze e consecuencias).

#Activismo e resistencia#Cinema#Epigramas

11/07/2011 by marioregueira

Contra a rede das pequenas cousas

Xeralmente non dou demasiado crédito ás perspectivas conspiranoicas sobre as redes sociais. Si presto algo máis de atención ás alertas sobre o seu enfoque puramente comercial, porén, aínda con esas limitacións fun asumindo que determinadas redes están para ficar polo menos o tempo suficiente como para deixar unha fonda marca no imaxinario colectivo destes anos. E paralelamente ao seu ascenso vivimos a caída moderada pero o suficientemente notábel dos blogues. En realidade non tanto a caída en número como a caída na atención do público e a caída da súa faceta como rede social, que tamén existía.

Non enganarei a ninguén, decátaste disto tomando algo con vellos compañeiros da época dourada da blogoleira, mentres xorden as cuestións de canta xente abandonou o seu blogue e de canta outra leva meses sen actualizalo, de quen volveu e de como con tanta outra rede de mensaxes breves perdemos capacidade de cohesión e de debate. Como digo, non creo que existan ferramentas intrinsecamente malas, e moito menos caerei na hipocrisía de consideralas así cando son ferramentas que eu mesmo emprego. A aparición das redes sociais serviu ademais para liberar moita práctica marxinal do mundo dos blogues. Xente que soamente subía vídeos ou fotos atopou un foro máis axeitado, porén ironicamente esa tendencia tamén acabou arrastrando a moitas das persoas que empregabamos o medio para reflexións e debates. É certo que o seu factor de incipiente rede social, grazas á que coñecemos a moitos bos amigos, xa estaba presente. En nome dela faciamos xuntanzas e festas e gozamos de moi boas tardes tomando cañas con descoñecidos que non o eran, pois sabiámoslles os intereses e as opinións máis aló do que calquera formulario do facebook permite hoxe.

Porén, empregabamos os blogues sobre todo para debater. Hoxe en día é moito máis cómodo poñer unha ligazón e agardar polos polgares cara arriba, ou polos rechouchíos que a multipliquen. Moito máis cómodo na maior parte das ocasións que elaborar un discurso sobre a nova, aplaudila ou impugnala, crear algo novo a partires dela e contribuír ao debate. E iso, máis aló das outras utilidades que sen dúbida poden achegar as redes sociais ás nosas vidas, é unha traxedia que deberamos evitar. E comezaba falando de conspiranoias porque non creo que (como lin nalgún lugar) exista un complot dos gobernos para manter ás persoas idiotizadas coas redes sociais de mensaxes breves e afastalas así dun debate público máis complexo. Por desgraza, o proceso foi o suficientemente grande como para non ter que acusar a ninguén, os culpábeis somos nós mesmos, e as consecuencias sufrirémolas de novo nós tamén. O potencial que os blogues poderían achegar ao debate político e social é algo demasiado importante como para deixalo de lado, especialmente nun país que vive horas baixas, que ve os seus medios de comunicación fechados e atravesa un temporal político de final incerto.

Fronte a aqueles que din que a revolución será twitteada eu creo, xunto con Scott-Heron (que a terra lle sexa leve), que a revolución será ao vivo. E que será afinada do xeito no que se afinaron sempre as revoltas: con longas deliberacións e obxectivos claros, co respecto que se gaña aos adversarios nos debates e a descuberta minuciosa de todas as trampas que lle sairán ao paso. Ao vivo e cociñada en libros e xornais, en blogues que van pasando a libros e libros que fican finalmente en blogues, se cadra para que todos nos decatemos de como seguen sendo necesarios. Cousas que en definitiva non caben nun hashtag, nin en 140 caracteres nin nun click de rato que pretende dicir que gostamos inmensamente de algo que mal tivemos tempo para ler completamente.

#Activismo e resistencia#Blogoleira

08/07/2011 by marioregueira

Jameson e Derrida (Estaleiro e Derriba)

Cando Estaleiro Editora naceu parte do seu programa de actuación falaba da necesidade de colaborar con distintas asociacións como un xeito de ser, ademais dun círculo editorial, un servizo de cara aos colectivos que tentan problematizar e transformar a realidade. Foi un obxectivo que tardou en concretarse, pero que nunca foi esquecido e que dalgunha forma seguía presente como un deber que debera realizarse nalgún momento. Andando o tempo foi así, e a súa primeira manifestación tivo lugar durante a primavera pasada. O Proxecto Derriba publicaba a través de Estaleiro, dous monográficos sobre os filósofos contemporáneos Giovanni Vattimo (Outro xeito de ser) e Antonio Negri (Da revolta italiana á potencia da multitude), na que promete ser unha longa colaboración que pouco a pouco achegará unha pequena biblioteca básica sobre filosofía ao contexto galego. Precisamente a capacidade de elaborar pensamento crítico na nosa lingua e unha vontade de divulgación activa son dous dos alicerces que moven este proxecto de Derriba, un colectivo particularmente activo e cunha xenerosa produción de textos propios. Os libros están pensados para unha formación básica pero non superficial sobre os autores en cuestión e achegan, ademais dunha interpretación breve sobre o seu pensamento, unha escolma de textos destes. Este ano súmanse a esa colección os volumes dedicados a Jacques Derrida (Deconstrucións) e Fredric Jameson (Entre posmodernidade e utopía), que se presentarán hoxe 8 de xullo ás 20:00 na Gentalha do Pichel, coa presencia dos seus dous creadores.

#Cotidiano#Edición#Edición independente#Estaleiro#Galiza

05/07/2011 by marioregueira

Os traumas e as cadeiras

As institucións e as asociacións tamén crean a súa personalidade. Por máis estendidas no tempo que sexan, sempre manteñen un fío de actitude interna que vai pasando de xeración en xeración das persoas que as forman, moito máis se esas persoas teñen que ser elixidas ou moderadas no seu ingreso polas precedentes. A Real Academia Galega tamén ten a súa personalidade, os seus vicios propios, e os seus peculiares tributos a render, a súa dinámica interna marcada tristemente pola historia.

A precaución, o medo e o respecto” son propias dunha institución que viviu baixo o peso do franquismo (nunca foi prohibida explicitamente) facendo cesións tan dolorosas como a de ter que limitar o emprego do galego en parte dos seus actos públicos ou conceder unha cadeira honorífica ao verdugo principal da lingua que pretendían defender. Dentro diso están tamén as estratexias do supervivente: a obrigada moderación política dos seus membros durante os anos da ditadura e tamén unha longa transición (1977-1997) a mans dunha persoa que non destacou precisamente polas súas ideas progresistas (o “secuestrador” García-Sabell). Ao mesmo tempo, a dependencia do financiamento público baixo gobernos autonómicos adversos moderou aínda máis a súa capacidade de acción e a posibilidade de desenvolver un labor crítico verdadeiro. Non cabe dúbida de que a personalidade da Real Academia Galega está chea de traumas, e aínda que os traumas sempre explican algunhas cousas, moi poucas veces conseguen xustificalas. Cun independentista de esquerdas á fronte e persoas tan pouco sospeitosas de conivencia coa ideoloxía patriarcal como Xohana Torres, Manuel Rivas ou Margarita Ledo, a R.A.G. non pode escusar durante máis tempo as débedas que ten coa sociedade galega, nin seguir enleada nunha atmosfera que fala máis dos medos doutras épocas que da afouteza que esixen os novos tempos.

Na miña opinión, as leis que fomentan a igualdade son absolutamente necesarias, pero moitas veces representan tamén unha proba en contra no xuízo que os tempos farán sobre a nosa época. Porque se a comezos do século XXI era necesario lexislar para que as mulleres e as minorías tivesen garantida a súa representación en institucións culturais ou políticas é porque grandes capas da sociedade estaban a naufragar na consecución dunha distribución xusta e respectuosa. Non querería ver sumado aos vellos traumas da Academia o de pertencer a esa parte do tecido social que se opuxo ou obstaculizou a normalización do papel das mulleres, aínda que chegado o caso, non me importaría que esta pregunta no aire, tivese algún tipo de consecuencia.

A pelota, xunto con moitas outras pelotas, segue no tellado da Academia, mentres tanto, a música segue soando, e con ela o xogo das cadeiras.

#Activismo e resistencia#Feminismo#Galiza#Lingua

01/07/2011 by marioregueira

As culpas

Non direi que non consuman produtos galegos. Consuman produtos galegos. Merquen libros e banda deseñada, vaian ao pouco cinema que as salas proxectan na nosa lingua, se queren subscribirse a un xornal, subscríbanse a un xornal en galego, vaian a concertos de música galega e en galego, acudan ao teatro. Mesmo máis aló do estritamente cultural, acudan aos mercados de abastos, busquen produtos da nosa terra e daqueles escollan os que teñan etiquetaxe na nosa lingua, non volvan a locais que non teñan a carta polo menos tamén na nosa lingua e tenten probar naqueles outros que ademais teñen un compromiso firme cos produtos do noso país e cos pequenos produtores. Agasallen algunha desas moitas opcións, moi especialmente  ás crianzas, que no medio do maremagnum Disney lembrarán sempre a sorpresa das historias que chegan nunha lingua distinta, unha lingua rebelde e máxica onde todo parece posíbel.

Porén non direi só que consuman. Descarguen música, fotocopien, escaneen, pirateen, se son persoas afoutas rouben libros nas grandes superficies, descarguen filmes e series, cóense nos concertos, lean a prensa na rede, espolien as bibliotecas públicas e espolien as bibliotecas dos amigos, aproveiten os espectáculos gratuítos ou que só custan o prezo dunha consumición. Empápense de cultura, critíquena, desprecen os seus produtos cativos e emociónense cos brillantes, porque iso é basicamente para o que valen todas as culturas do mundo, para estabelecer un diálogo intemporal. Nunca un estanque, sempre un caudal, cos seus remuíños e os seus remansos, coas súas augas podres e aquelas outras ateigadas de peixes.

E non direi só que merquen, porque as novas tristes destes días levaron en demasiadas ocasións a responsabilizar aos interesados na cultura e na supervivencia da lingua, a caer no remuíño da lóxica neoliberal segundo a cal para que unha cultura (sen estado) exista debe ser rendíbel economicamente. Mentres os grandes medios do país recibiron axudas (non poucas veces no nome da normalización lingüística), os pequenos proxectos coherentes coa lingua teñen que explicar a súa supervivencia no medio da xungla do mercado. Cando grande parte das industrias do país están subvencionadas, as empresas culturais galegas teñen que sobrevivir co posto ou afrontar unha extinción que se xustifica na súa baixa rendibilidade comercial, non demasiado diferente á doutras empresas que seguen adiante.

Caer na trampa de asumir a nosa responsabilidade persoal implica asumir a lóxica perversa das cousas, unha lóxica que nos levan suxerindo dende hai anos e que é, en realidade, unha das grandes falacias da relación entre a cultura galega e a imposición castelá. Naturalmente que sempre debemos estar ao lado da nosa cultura, pero o peso económico do mantemento de moitos dos seus proxectos non é unicamente responsabilidade nosa. Existe unha responsabilidade estrutural de todos os gobernos en manter determinados sectores de interese público. Se no Estado español fechase o último xornal diario en castelán, o goberno inxectaría cartos para evitalo. Algo semellante acontecería se o cinema en castelán tivese anos en branco ou anos cun par de filmes. Se o castelán perdese un grande número de falantes en favor do inglés, por exemplo, a campaña gobernamental para impedilo sería brutal. O interese en manter este tipo de campos non é só moral ou gratuíto, aparece recollido en distintos puntos do aparello lexislativo. No caso galego tamén, polo que a desidia do mal goberno que nos asombra non é só unha incompetencia e unha mostra de ignorancia, senón un abandono neglixente dos deberes que lle son propios.

E si, insisto, compren produtos galegos, apoien os proxectos propios e fagan por que a nosa cultura floreza e medre comercialmente. Porén, a próxima vez que feche un xornal, unha editora, unha sala de teatro ou un festival de música, non caian no xogo das culpas doadas nin cedan á lóxica perversa do capitalismo imperialista. Non lles corresponde aos nosos soldos de obreir@s e precari@s soster todo o edificio enorme da nosa cultura. Ou si, pero a través dos impostos que hoxe, en función da xestión deste goberno, van para cabeceiras que se expresan nunha lingua estranxeira, para grupos musicais formados en Madrid ou para asociacións que defenden un apartheid lingüístico demencial.

#Activismo e resistencia#Cotidiano#Galiza#Lingua

Este sitio web emprega cookies para que vostede teña a mellor experiencia de usuario. Se continúa navegando está dando o seu consentimento para a aceptación das mencionadas cookies e a aceptación da nosa política de cookies, pinche na ligazón para máis información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies